Please contact us; WhatsApp : +90(533) 312 54 29

E-posta: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.

Pratik Mutfak Ölçüleri

Yemekler, birden fazla besin ve tat vericinin belirli oranlarda bir araya getirilmesi ve bir süre pişirilmesi ile elde edilir. Bir yemeğin içine konulacak besinlerin miktarı, en doğru şekilde, tartılarak tayin edilir. Ancak besini tartma olanağı yoksa veya pratik olmasını sağlamak için, tartı karşılığı ölçü araçları kullanılır. Besinlerin yemek şekline getirilmesinde, söz konusu pratik mutfak ölçüleri önemli yer tutar. Ölçüler, en doğru olarak, ölçü aracına doldurulduktan sonra bıçağın düz tarafı ile düzeltilmek sureti ile alınır.


Aşağıda günlük uygulamada sık olarak kullanılan pratik mutfak ölçülerinin ortalama ne miktarda besin içerdiği gösterilmiştir:



Belirtilen miktarlar, genellikle, sıvı besinler için geçerlidir. Katı besinlerde, gıdanın yoğunluğuna ve şekline göre farklı değerler bulunabilir (Bakınız Tablo 1).


Bazı durumlarda yemeğin içine 1-2 gram gibi az miktarlarda katkı maddesi (tuz vb.) eklenmesi gerekebilir. Pratik olarak 1 gram şöyle hesaplanır: Bir Aspirin tableti, içinde bulunduğu jelatin yuvadan çıkarılır. Bu yuva silme tuz (veya ölçülecek diğer madde) ile doldurulur ve üzeri bıçak sırtı ile düzlenirse elde edilen   miktar 1 gramdır.


Yemek tariflerinde sık olarak kullanılan bir başka pratik ölçü de kibrit kutusu büyüklüğüdür. Bir kibrit kutusu kadar beyaz peynir veya et yaklaşık olarak 30 gr. gelir.


Değişik besinlerin miktarının pratik olarak ölçülebilmesine imkan sağlayan bir liste Tablo 1'de verilmiştir.


Bu tablodaki kısaltmalarda TK: tatlı kaşığını, ÇK: çorba kaşığını, ÇB: çay bardağını, SB: su bardağını anlatmaktadır. Bu rakamlar silme olarak doldurulan pratik ölçülerin, o besin maddesinin kaç gramını içerdiğini göstermektedir. Örnek olarak, aşağıdaki tabloya göre 1 tatlı kaşığı buğday unu 3 gr, 1 çorba kaşığı buğday unu 6 gr gelmektedir.


Tablo 1. Çeşitli Besinlerin Pratik Ölçüler Karşılığı Gram Olarak Değerleri:

BESİNLER

TK (Silme)

ÇK (Silme)

ÇB (Silme)

SB (Silme)

Buğday unu

3

6

56

110

Şeker

4

9

100

190

Nişasta

3

7

50

105

Makarna

-

-

60

110

Şehriye

-

10

100

190

Pirinç

4

8

100

190

İrmik

5

10

80

155

Beyaz fasulye

-

-

100

180

K. mercimek

5

10

100

185

Bitkisel yağ

5

10

115

210

Margarin (erimemiş)

5

10

100

190

Salça

5

lO

-

-

Tuz

5

lO

-

-

Süt

-

-

125

240

Reçel

8

15

-

-




Diğer bazı yiyeceklerin de her biriminde kaç gr. besin maddesi içerdiği de Tablo 2'de belirtilmiştir.


Tablo 2. Değişik Yiyeceklerin Birim Miktarları


BESİNLER

Bir Adet

Küçük Boy

Orta Boy

Büyük Boy

1 Su Bardağı

Ekmek (1 ince Dilim)

25 gr.

-

-

-

-

Zeytin

3 gr.

-

-

-

-

Peynir (1 kibrit kutusu)

30 gr.

-

-

-

-

Bisküvi (dikdörtgen)

7.5 gr.

-

-

-

-

Bisküvi (kare)

10 gr.

-

-

-

-

Yumurta

40-50 gr.

-

-

-

-

Domates

-

-

100 gr.

-

-

Limon

60 gr.

-

-

-

-

Maydanoz (demet)

60 gr.

-

-

-

-

Patates

-

100 gr.

-

-

-

Kuru Kayısı

-

-

-

-

100 gr.

Kuru Üzüm

-

-

-

-

150 gr.

Taze Üzüm

-

-

-

-

100 gr.

Elma

-

100 gr.

170 gr.

220 gr.

-

Karpuz

 

 

 

 

 
           
           

 

Örnek Diyet Listeleri

Aşağıda, sizin için, günlük yemeklerinizin düzenlenmesinde yardımcı olabilecek değişik diyet örnekleri verilmiştir. Bu listeleri esas alarak ve değişim listelerini de kullanarak benzer miktarda besin elemanı (protein, karbonhidrat, yağ ve kalori) içeren farklı yemek listeleri düzenleyebilir ve değişik yemekler yiyebilirsiniz. 

Listelerin hazırlanması aşamasında, kolaylık sağlaması bakımından, aşağıda belirtilen noktalara bir kez daha dikkatinizi çekelim. 

Pratik ölçüler hakkında: 
1 kibrit kutusu kadar beyaz peynir yaklaşık 30 gr.'dır. 
1 kibrit kutusu büyüklüğünde köfte de yine yaklaşık 30 gr'dır. 
1 ince dilim ekmek 25 gr ağırlığındadır. 
1 porsiyon yemek 2 servis kaşığı veya 4 çorba (veya yemek) kaşığı miktarındadır. 
1 porsiyon meyve, meyve değişim listesinde bildirilen meyve miktarıdır. 

Listede şekerli olarak içilebileceği belirtilen süt veya çayların içine 1 tane kesme şeker, veya 1 tatlı kaşığı toz şeker konulacağı varsayılmıştır. Daha tatlı çay içilmesi durumunda ya diğer karbonhidrat kaynaklarından kısıntı yapmalı veya şekere ilave olarak tadlandırıcı kullanmalıdır. 

Şekersiz çay, ıhlamur, limon vb. içecekler (hastalığınız nedeniyle sıvı kısıtlanması söz konusu değilse) istenilen miktarda içilebilir. 



Yemeklerin hazırlanması hakkında: 

Listelerde birinci bölümde bir günde yenilecek toplam besin miktarı verilmiştir. Daha sonra değişim listelerinden yararlanılarak örnek bir yemek listesi yazılmıştır. Sizler de benzer şekilde çok farklı ve damak tadınıza uygun listeler hazırlayabilirsiniz. 

Listelerde belirtilen herhangi bir sebze yemeğinin yerine değişim listesindeki bir başka sebze yemeğini (eşit porsiyon miktarında) koyabilirsiniz. Benzer şekilde, yine listelerde belirtilen herhangi bir meyvenin yerine eşit porsiyonda bir başka meyveyi koyabilirsiniz veya şeker ilavesi ile meyve tatlıları yapabilirsiniz. Bu konuda dikkat etmeniz gereken bir nokta sebze veya meyvelerin potasyum içerikleridir. Eğer potasyumunuz yüksek seyrediyorsa veya hekiminiz yüksek potasyumlu gıdalardan kaçınmanızı önerdiyse, değişimler sırasında bu tür gıdaları kullanmayınız. 

Diyet listelerinin içeriklerinde belirtilen tuz miktarları, yemeğin hazırlanması sırasında içine hiç tuz konulmadığı ve tuzsuz ekmek yenildiği durumlar için geçerlidir. En iyisi, evlerde pişirilen yemeğe hiç tuz atılmaması ve sofraya oturunca herkesin ihtiyacı kadar tuzu kendi tabağında kullanmasıdır. 

Aşırı tuzlu yenilmeyen evlerde bir porsiyon yemek içinde yaklaşık 1 ile 2 gr tuz vardır. Bazı hallerde hekiminiz normal tuzlu yemek yiyebileceğinizi de söyleyebilir. 

Kalori kısıtlaması yapılan hastalar dahil, içine yağ koymamak şartı ile, tüm yemeklerinizde serbest miktarda salata yiyebilirsiniz. Bu salatalar, mevsimine göre, domates, salatalık, yeşil biber, havuç, turp, roka vb. içerebilir. Yukarıda belirtildiği üzere, salata hazırlarken dikkat etmeniz gerekli tek nokta sebzelerin potasyum içeriğidir. Salatanıza istediğiniz kadar limon sıkabilirsiniz. 

Yemeklerinize ağız tadınıza uygun gelen şekilde karabiber, kırmızı biber, tarçın, kimyon vb. baharatları serbestçe katabilirsiniz.


LİSTE 1 
20 GRAM PROTEİNLİ, 1500 KALORİLİ DİYET 

Bir Günlük Yiyecekler

Miktar

Ölçü

Süt veya yoğurt

250 gr

2 çay bardağı

Yumurta

40-50 gr

1 adet

Et

Yok

Yok

Ekmek veya ekmek yerine
geçen yiyecekler

125 gr

5 ince dilim

Sebze

2. porsiyon

8 çorba kaşığı

Meyve

2 porsiyon

Bkz. meyve değişim

Şeker, bal veya reçel

140 gr

28 tatlı kaşığı

Yağ

30 gr

6 tatlı kaşığı



Örnek Yemek Listesi 

Sabah

Kuşluk

Öğle

1 bardak çay (şekerli) 
1 yumurta 
2 tatlı kaşığı bal 
2 tatlı kaşığı tuzsuz tereyağı 
1 ince dilim ekmek

1 porsiyon nişasta peltesi veya kremalı tatlı

5 çorba kaşığı pilav 
1 çay bardağı yoğurt veya yoğurtlu yayla çorbası 
4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği 
1 porsiyon elma 
1 ince dilim ekmek

İkindi

Akşam

Gece

1 porsiyon elma tatlısı

5 çorba kasığı makarna 
4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği 
1 porsiyon elma kompostosu 
1 ince dilim ekmek

1 çay bardağı süt (şekerli)



Bu liste 258 gr karbonhidrat, 42 gr yağ, 230 mg sodyum (575 mg tuz), 1280 mg potasyum içerir. Ekmek tuzlu yenirse alınacak olan sodyum miktarı 440 mg, (tuz miktarı 1100 mg) olacaktır. 



LİSTE 2 
30 GRAM PROTEİNLİ, 1000 KALORİLİ DİYET 

Bir Günlük Yiyecekler

Miktar

Ölçü

Süt veya yoğurt

125 gr

1 çay bardağı

Beyaz peynir veya

30 gr

1 kibrit kutusu kadar

yumurta

40-50 gr

1 adet

Et

30 gr

1 köfte kadar

Ekmek veya ekmek yerine
geçen yiyecekler

200 gr

8 ince dilim

Sebze

2 porsiyon

8 çorba kaşığı

Meyve

3 porsiyon

Bkz. meyve değişim

Yağ

5 gr

1 tatlı kaşığı

Şeker

25 gr

5 tatlı kaşığı



Örnek Yemek Listesi 

Sabah

Kuşluk

Öğle

Çay (şekerli) 
1 yumurta 
2 tatlı kaşığı bal 
2 ince dilim ekmek

1 küçük boy elma

4 çorba kaşığı kıymalı taze fasulye 
5 çorba kaşığı pirinç pilavı 
2 ince dilim ekmek 
1 küçük boy elma

İkindi

Akşam

Gece

Akide şekeri (2 adet)

1 kase çorba 
4 çorba kasığı etsiz sebze yemeği 
2 ince dilim ekmek 
1 çay bardağı yoğurt

1 küçük boy elma



Bu liste 180 gr karbonhidrat, 18 gr yağ, 153 mg sodyum 1389 mg tuz) ve 1434 mg potasyum içerir. Ekmek tuzlu yenirse alınacak olan sodyum miktarı 730 mg, (tuz miktarı 1856 mg ) olacaktır. 



LİSTE 3 
30 GRAM PROTEİNLİ, 1500 KALORİLİ DİYET

Bir Günlük Yiyecekler

Miktar

Ölçü

Süt veya yoğurt

125 gr

1 çay bardağı

Yumurta

40-50 gr

1 adet

Et

30 gr

1 köfte kadar

Ekmek veya ekmek yerine
geçen yiyecekler

200 gr

8 ince dilim

Sebze

2 porsiyon

8 çorba kaşığı

Meyve

2 porsiyon

Bkz.meyve değişim listesi

Şeker, bal veya reçel

110 gr

22 tatlı kaşığı

Yağ

20 gr

4 tatlı kaşığı



Örnek Yemek Listesi 

Sabah

Kuşluk

Öğle

1 çay bardağı süt (şekerli) 
1 yumurta 
2 tatlı kaşığı bal 
2 tatlı kaşığı tuzsuz tereyağı 
2 ince dilim ekmek

1 porsiyon nişasta peltesi

1 köfte kadar tavuk eti 
5 çorba kaşığı pilav 
4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği 
1 ince dilim ekmek

İkindi

Akşam

Gece

1 porsiyon elma tatlısı

1 porsiyon şehriye çorbası 
5 çorba kaşığı pilav 
4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği 
1 porsiyon meyve 
2 ince dilim ekmek

 



Bu liste 255 gr karbonhidrat, 34 gr yağ, 184 mg sodyum (460 mg tuz), 1240 mg potasyum içerir. Ekmek tuzlu yenirse alınacak olan sodyum miktarı 730 mg, (tuz miktarı 1825 mg) olacaktır. 



LİSTE 4 
30 GRAM PROTEİNLİ, 2000 KALORİLİ DİYET 

Bir Günlük Yiyecekler

Miktar

Ölçü

Süt veya yoğurt

125 gr.

1 çay bardağı

Yumurta

40-50 gr

1 adet

Ekmek veya ekmek yerine
geçen yiyecekler

275 gr

11 ince dilim

Sebze

2 porsiyon

8 çorba kaşığı

Meyve

3 porsiyon

Bkz. meyve değişim listesi

Şeker, bal veya reçel

180 gr

36 tatlı kaşığı

Yağ

20 gr

4 tatlı kaşığı



Örnek Yemek Listesi 

Sabah

Kuşluk

Öğle

1 çay bardağı süt (şekerli) 
1 yumurta 
2 tatlı kaşığı bal 
2 tatlı kaşığı tuzsuz tereyağı 
3 ince dilim ekmek

 

5 çorba kaşığı pilav 
4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği 
1 kase ayva kompostosu 
3 ince dilim ekmek

İkindi

Akşam

Gece

1 porsiyon elma tatlısı

1 porsiyon pirinç çorbası 
2 çorba kaşığı makarna 
4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği 
2 ince dilim ekmek

1 bardak çay 1 dilim kek



Bu liste 398 gr karbonhidrat, 32 gr yağ, 196 mg sodyum (498 mg tuz), 918 mg potasyum içerir. Ekmek tuzlu yenirse alınacak olan sodyum miktarı 1168 mg, (tuz miktarı 2970 mg) olacaktır. 



LİSTE 5 
40 GRAM PROTEİNLİ, 1000 KALORİLİ DİYET

Bir Günlük Yiyecekler

Miktar

Ölçü

Süt veya yoğurt

250 gr

2 çay bardağı

Yumurta veya

40-50 gr

1 adet

beyaz peynir

30 gr

1 kibrit kutusu kadar

Et

60 gr

2 köfte kadar

Ekmek veya ekmek yerine
geçen yiyecekler

175 gr

7 ince dilim

Meyve

2 porsiyon

Bkz. meyve değişim listesi

Sebze

2 porsiyon

8 çorba kaşığı

Yağ

5 gr

1 tatlı kaşığı

Şeker veya bal veya reçel

5 gr

1 tatlı kaşığı



Örnek Yemek Listesi 

Sabah

Kuşluk

Öğle

Çay (şekersiz) 
1 kibrit kutusu kadar beyaz peynir veya bir adet yumurta 
2 ince dilim ekmek

 

5 çorba kaşığı pirinç pilavı 
4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği 
1 porsiyon elma kompostosu (tadlandırıcı ile) 
2 ince dilim ekmek

İkindi

Akşam

Gece

 

1 kase şehriye çorbası 
2 köfte kadar et 
4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği 
1 çay bardağı yoğurt 
1 adet elma 
1 ince dilim ekmek

1 çay bardağı süt (şekerli)



Bu liste 153 gr karbonhidrat, 27 gr yağ, 250 mg sodyum (625 mg tuz), 1500 mg potasyum içerir. Ekmek tuzlu yenirse alınacak olan sodyum miktarı 730 mg, (tuz miktarı 1825 mg) olacaktır. 



LİSTE 6 
40 GRAM PROTEİNLİ, 1500 KALORİLİ DİYET

Bir Günlük Yiyecekler

Miktar

Ölçü

Süt veya yoğurt

250 gr

2 çay bardağı

Yumurta veya

40-50 gr

l adet

beyaz peynir

30 gr

1 kibrit kutusu kadar

Et

60 gr

2 köfte kadar

Ekmek veya ekmek yerine
geçen yiyecekler

175 gr

7 ince dilim

Meyve

2 porsiyon

Bkz. meyve değişim listesi

Sebze

2 porsiyon

8 çorba kaşığı

Yağ

20 gr

4 tatlı kasığı

Bal, reçel veya

85 gr

17 tatlı kaşığı

Akide şekeri

10 gr

2 adet



Örnek Yemek Listesi 

Sabah

Kuşluk

Öğle

1 bardak çay (şekerli) 
2 tatlı kaşığı tereyağ 
3 tatlı kaşığı bal veya reçel 
1 adet yumurta 
2 ince dilim ekmek

 

4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği 
5 çorba kaşığı pilav 
l çay bardağı yoğurt 
l ince dilim ekmek

İkindi

Akşam

Gece

1 bardak çay (şekerli) 
1 dilim kek 
2 adet akide şekeri

1 kase un çorbası 
2 köfte kadar et veya etli sebze yemeği 
1 kase ayva kompostosu 
l ince dilim ekmek

l çay bardağı süt (şekerli) 
l adet elma



Bu liste 243 gr karbonhidrat, 42 gr yağ, 264 mg sodyum (660 mg tuz), 1520 mg potasyum içerir. Ekmek tuzlu yenirse alınacak olan sodyum miktarı 585 mg, (tuz miktarı 1462 mg) olacaktır. 



LİSTE 7 
40 GRAM PROTEİNLİ, 1500 KALORİLİ DİYABETİK DİYET
 

Bir Günlük Yiyecekler

Miktar

Ölçü

Yumurta veya

40-50 gr

1 adet

peynir

30 gr

1 kibrit kutusu kadar

Et

60 gr

2 köfte kadar

Ekmek veya ekmek yerine geçen yiyecekler

325 gr

13 ince dilim

Meyve

4 porsiyon

Bkz. meyve değişim listesi

Sebze

2 porsiyon

8 çorba kaşığı

Yağ

25 gr

5 tatlı kaşığı

Şeker

yok

yok



Örnek Yemek Listesi 

Sabah

Kuşluk

Öğle

Çay (şekersiz, istenildiği kadar) 
1 adet yumurta veya 
1 kibrit kutusu kadar beyaz peynir 
10 adet zeytin 
3 dilim ekmek

1 küçük boy elma

1 kase un çorbası 
4 çorba kaşığı kıymalı sebze yemeği 
Salata 
1 adet meyve 
3 dilim ekmek

İkindi

Akşam

Gece

1 tatlı kaşığı yağ
1 ince dilim ekmek

4 çorba kaşığı kıymalı sebze yemeği 
2 çorba kaşığı pirinç pilavı 
1 adet meyve 
3 ince dilim ekmek

1 küçük boy elma 
1 ince dilim ekmek



Bu liste, 40 gr (% 13) protein, 235 gr (% 63} karbonhidrat, ve 44 gr (%24 yağ)'dan oluşmuştur. Ayrıca, 145 mg sodyum (363 mg tuz), ve 1503 mg potasyum içerir. Ekmek tuzlu yenirse alınacak olan sodyum miktarı 1606 (tuz miktarı 4015 mg) olacaktır. 



LİSTE 8 
40 GRAM PROTEİNLİ, 2000 KALORİLİ DİYET

Bir Günlük Yiyecekler

Miktar

Ölçü

Yumurta veya

40-50 gr

1 adet

beyaz peynir

30 gr

1 kibrit kutusu kadar

Et

60 gr

2 köfte kadar

Ekmek veya ekmek yerine
geçen yiyecekler

325 gr

13 ince dilim

Meyve

4 porsiyon

Bkz. meyve değişim

Sebze

2 porsiyon

8 çorba kaşığı

Yağ

30 gr

6 tatlı kaşığı

Bal veya reçel veya şeker

125 gr

25 tatlı kaşığı



Örnek Yemek Listesi 

Sabah

Kuşluk

Öğle

1 bardak çay (şekerli) 
2 tatlı kaşığı tuzsuz kahvaltılık yağ 
5 tatlı kaşığı bal veya reçel 
1 adet yumurta veya 
1 kibrit kutusu kadar beyaz peynir 
3 ince dilim ekmek

 

1 kase şehriye çorbası 5 çorba kaşığı pirinç pilavı 
4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği 
1 porsiyon meyve 
1 ince dilim ekmek

İkindi

Akşam

Gece

1 bardak çay (şekerli) 
2 tatlı kaşığı tuzsuz tereyağı 
3 tatlı kaşığı reçel 
2 ince dilim ekmek

1 kase un çorbası 
2 köfte kadar et 
2 çorba kaşığı makarna Salata 
1 porsiyon elma tatlısı 
2 ince dilim ekmek

1 dilim kek 
2 adet elma



Bu liste, 360 gr karbonhidrat, 45 gr yağ, 156 mg sodyum (390 mg tuz), 1540 mg potasyum içerir. Ekmek tuzlu yenilirse alınacak olan sodyum miktarı 1170 mg (tuz miktarı 2925 mg) olacaktır. 



LİSTE 9 
40 GRAM PROTEİNLİ, 2500 KALORİLİ DİYET

Bir Günlük Yiyecekler

Miktar

Ölçü

Süt veya yoğurt

125 gr

1 çay bardağı

Yumurta

40-50 gr

1 adet

Et

30 gr

1 köfte kadar

Ekmek veya ekmek yerine
geçen yiyecekler

375 gr

15 ince dilim

Meyve

5 porsiyon

Bkz. meyve değişim listesi

Sebze

2 porsiyon

8 çorba kaşığı

Yağ

50 gr

10 tatlı kaşığı

Bal veya reçel veya şeker

150 gr

30 tatlı kaşığı



Örnek Yemek Listesi 

Sabah

Kuşluk

Öğle

1 su bardağı meyve suyu 
1 adet sosis veya 
1 adet yumurta 
2 tatlı kaşığı yağ ve 
2 tatlı kaşığı reçel 
3 dilim ekmek

 

4 çorba kaşığı kuru fasulye yemeği 
5 çorba kasığı pirinç pilavı 
Salata 
1 porsiyon elma kompostosu 
3 ince dilim ekmek

İkindi

Akşam

Gece

1 bardak çay (şekerli) 
2 tatlı kaşığı yağ ve 
2 tatlı kaşığı reçel 
1 adet meyve 
2 dilim ekmek

4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği 
2 adet sade börek 
1 porsiyon kremalı ayva tatlısı 
3 ince dilim ekmek

1 çay bardağı süt (şekerli) 
1 dilim kek



Bu liste 430 gr karbonhidrat, 64 gr yağ, 215 mg sodyum (537 mg tuz), 1749 mg potasyum içerir; ekmek tuzlu yenirse alınacak olan sodyum miktarı 1606 mg (tuz miktarı 4015 mg) olacaktır. 



LİSTE 10 
50 GRAM PROTEİNLİ, 1400 KALORİLİ DİYABETİK DİYET 

Bir Günlük Yiyecekler

Miktar

Ölçü

Süt veya yoğurt

250gr

2 çay bardağı

Beyaz peynir

30 gr

1 kibrit kutusu kadar

Et

60 gr

2 köfte kadar

Ekmek veya ekmek yerine 
geçen yiyecekler

275 gr

11 ince dilim

Sebze

2 porsiyon

8 çorba kaşığı

Meyve

3 porsiyon

Bkz. meyve değişim listesi

Yağ

15 gr

3 tatlı kaşığı

Şeker

Yok

Yok



Örnek Yemek Listesi 

Sabah

Kuşluk

Öğle

Çay (şekersiz, istenildiği kadar) 
1 kibrit kutusu kadar beyaz peynir 
3 ince dilim ekmek

1 küçük boy elma

1 köfte kadar et 
2 çorba kaşığı makarna 
4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği 
Salata 
3 ince dilim ekmek

İkindi

Akşam

Gece

1 küçük boy portakal

1 kase çorba 
4 çorba kaşığı kıymalı sebze yemeği 
Salata 
1 çay bardağı yoğurt 
3 ince dilim ekmek

1 çay bardağı süt (şekersiz) 
1 küçük boy elma



Bu liste 218 gr (%61.3) karbonhidrat, 37 gr (%23.4) yağ, 274 mg sodyum (685 mg tuz) ve 1735 mg potasyum içerir. Ekmek tuzlu yenirse alınacak olan sodyum miktarı 1314 mg, (tuz miktarı 3285 mg) olacaktır. 



LİSTE 11 
60 GRAM PROTEİNLİ, 2000 KALORİLİ DİYET

Bir Günlük Yiyecekler

Miktar

Ölçü

Süt veya yoğurt

250 gr

2 çay bardağı

Yumurta

40-50 gr

1 adet

Peynir

30 gr

1 kibrit kutusu kadar

Et

60 gr

2 köfte kadar

Ekmek veya ekmek yerine
geçen yiyecekler

375 gr

15 ince dilim

Meyve

3 porsiyon

Bkz.meyve değişim listesi

Sebze

2 porsiyon

8 çorba kaşığı

Yağ

25 gr

5 tatlı kaşığı

Şeker

45 gr

9 tatlı kaşığı



Örnek Yemek Listesi 

Sabah

Kuşluk

Öğle

1 çay bardağı süt (şekersiz) 
1 yumurta 
1 tatlı kaşığı yağ 
1 tatlı kaşığı reçel 
4 ince dilim ekmek

 

1 adet biber dolması 
2 adet sade börek 
1 çay bardağı yoğurt 
2 ince dilim ekmek

İkindi

Akşam

Gece

Çay (şekersiz) 
1 kibrit kutusu kadar beyaz peynir 
2 ince dilim ekmek 
(veya 1 adet sandviç)

1 kase şehriye çorbası 
4 çorba kaşığı kıymalı sebze yemeği 
5 çorba kaşığı pirinç pilavı 
1 porsiyon armut tatlısı (kremalı) 
3 ince dilim ekmek

2 porsiyon meyve



Bu liste 323 gr karbonhidrat, 52 gr yağ, 338 mg sodyum (845 mg tuz), 1770 mg potasyum içerir. Ekmek tuzlu yenirse alınacak olan sodyum miktarı 1606 mg, (tuz miktarı 4015 mg) olacaktır.

Lokanta'da Diyet

Eğer diyet hakkındaki bölümlerimizi iyi okuyup öğrenmemişseniz evde veya dışarıda yemek seçiminiz farklı olmayacaktır. İlk saptayacağınız şey yemek yiyeceğiniz restoranın ne yemekler yaptığı, örneğin "Fast-Food" ve doğu mutfağı olan restoranların yemeklerinde sodyum miktarı fazladır. Unutmayın ki tatil veya davetlerde diyete ara vermek diye bir şey yoktur. Bu küçük kaçamaklar, sağlığınızı tehlikeye atmaya değmez. 

Dışarıda yemek yiyecekseniz uyulması gerekli genel kurallar:

- O gün evdeki öğünlerinizi daha özenle seçin. 
- Arkadaşınıza gidecekseniz, arkadaşınızın diyetinizden haberdar olmasını sağlayın.
- Yemek öncesi yenen aperatiflerden uzak durun.
- Restoranlardaki porsiyonlar evdekinden büyüktür. Yarım porsiyon ısmarlayın.
- Tatlı seçiminizi çikolata, fındık, süt, potasyumdan zengin meyve, peynir gibi size yasak şeylerin bulunmadığı tatlılar olmalıdır. - Hamur işleri, makarna, pilav, ekmek ölçü oranında yenebilir
- Restoranlarda tuzsuz sebze yemeği bulmak imkansızdır. Bu nedenle o gün evde hiç tuzsuz yiyerek dengelemeye çalışın.
- Karışık salatayı korkusuzca yiyin ama turşudan uzak durun.
- Bütün yemek soslarının ayrıca getirilmesini isteyin ve az miktarda kullanın. 
- Salata sosu olarak, yağ, sirke, limonu tercih edin. Diğer salata soslarından uzak durun. 
- Diyet listenizde serbest olan meyve, tatlıları tercih edin, çikolata, fındıklı tatlılardan uzak durun.
- İçecek olarak diyet listenizde olanları tercih edin ve en önemlisi miktarına özen gösterin. Daha iyisi garsondan su bardağınızı kaldırmasını rica edin. 
- Alkollü içki için doktorunuza danışın ve o gün evdeki sıvı tüketiminizi minimuma indirin. 
- Yemeğe çıkacağınız zaman diyetisyeninizin önerilerini almak için danışmaktan çekinmeyiniz.
- Menüde bilmediğiniz bir yemek adı varsa bunun içeriğini garsondan sorun.
- Izgara siparişi verirken tuz konulmamasını söylemeyi unutmayın.
- Fast-food diye adlandırdığımız sandviç, pizza, hamburger seçimlerinizde çok dikkatli olmalısınız. Hamburger yemeyi canınız çok istediyse çocuk menusu ve içinde peynir ve sos olmayanını tercih edin. Kolalı ve sütlü-yoğurtlu içecekleri tercih etmeyin. Kızarmış patates, cips gibi patatesli yiyeceklerin potasyumdan çok zengin olduğunu hatırlatmaya gerek yok. 
- Tatlı seçiminiz, zengin meyve, peynir gibi size yasak şeylerin bulunmadığı tatlılar olmalıdır. Tabii ki bu yemeklerden sonra fosfat bağlayıcılarınızı almanız gerektiğini hatırınızdan çıkarmayın ve yemeğe giderken yanınızda olup olmadığının kontrolünü yapın.

ÖNERİLEN YEMEKLER


BAŞLANGIÇLAR 

Sebzeli omlet 

Gözleme (sade) 

Karnıbahar kızartma 

Biber kızartma 

Kabak kızartma 

Sebzeli börek 



SALATALAR 

Havuç 

Turp 

Soğan 

Yeşil biber 

Salatalık 

Makarna 

Mısır 

Kıvırcık 



SICAK YEMEKLER 

Izgara tavuk 

Sebzeli tavuk sote 

Hindi ızgara 

Etli/z.yağlı t. fasulye 

Lahana sarma 

Etli patlıcan 

Kıymalı karnabahar 

Makarna (sebzeli) 

Börek (sebzeli) 

Pirinç pilavı 

Sebzeli şehriyeli güveç 

Buğulama balık (ayda bir kez) 



TATLILAR VE MEYVELER 

Reçelli ekmek 

Elmalı kek 

Baharatlı-havuçlu kek 

Limonlu kek 

Meyveli paylar 

Hamurişi tatlılar 

Üzüm 

Armut 

Elma

ÖNERİLMEYEN YEMEKLER 


BAŞLANGIÇLAR 

Sosis tava 

Peynirli-etli omlet 

Kumpir 

Et sulu soslar 

Patates tava, cips 

Salamlı, kaşarlı sandviç 



SALATALAR 

Zeytin 

Mantar 

Domates 

Patates 

Barbunya 

Turşu 







SICAK YEMEKLER 

Etli mantarlı güveç 

Sıcak et tabağı 

Karışık ızgara 

Sosis tava 

Et sulu soslar 

Etli ıspanak 

Patates yemeği 













TATLILAR VE MEYVELER 

Kuru meyveler 

Keşkül 

Aşure 

Kazandibi 

Sütlaç 

Kivi 

Muz 

Kavun 

Erik 

Greyfurt

Hemodiyalize Giren Hastalarda Diyet

Böbrek yetersizliği ilerledikçe başta proteinler olmak üzere değişik besin maddelerinde kısıtlanmaya gidileceği önceden yazılmıştı. Böbrekler görevlerini iyice yitirdikten ve hastalar diyalize girmeye başladıktan sonra alınan gıdaların yeniden düzenlenmesi gerekecektir. 


Kalori: 

Diyaliz hastalarında alınması gerekli kalori miktarı hastanın beslenme durumu ile yakından ilgilidir. Hasta şişman ise düşük kalorili diyetler önerilir. Bu hastalar tatlandırıcı olarak sakkarin vb. ilaçları kullanarak, ekmek, pilav, makarna, şeker gibi karbonhidrattan zengin gıdaları ve yağlan az miktarda yemelidir. Tersine olarak, zayıf hastalar sayılan gıdaları fazla miktarda almalıdır. Erişkin bir diyaliz hastasının ortalama olarak bir günde kg başına 35 kalori (yaklaşık 1500 ile 2500 kalori) alması gereklidir. 


Protein: 

Diyalize giren hastaların protein ihtiyacı artar; bunun en önemli nedeni diyaliz sırasında protein yapımında yer alan bazı maddelerin kaybedilmesidir. O nedenle, kronik böbrek yetersizliği döneminin aksine, diyalize giren hastalarda alınan protein miktarı artırılır. Bu hastalar bir günde kg başına yaklaşık 1 ile 1,5 gr protein almalıdırlar. Bu proteinlerin de hayvansal kaynaklı olmasına dikkat edilmelidir. 


Karbonhidrat: 

Hastanın ihtiyacı olan kalori miktarına göre, alması gereken karbonhidrat miktarı da değişir.Zayıf hastaların daha fazla, şişman hastaların ise daha az karbonhidratlı gıda almaları gereklidir. Bir günde alınan toplam kalorinin yaklaşık yarısı karbonhidratlardan sağlanmalıdır. 


Yağ: 


Diyaliz sırasında alınması gerekli yağ miktarı da (karbonhidratlı gıdalarda olduğu gibi) hastanın kilosu ile yakından alakalıdır. Zayıf hastalar için daha fazla, şişman hastalar için ise, daha az yağ gereklidir. Yemeklerde bitkisel sıvı yağlar (zeytinyağı mısırözü yağı, vb.) tercih edilmeli ve tereyağı ya da iç yağından kaçınmalıdır. 

Etler yemeğe hazırlanırken, etrafındaki yağları iyice temizlenmelidir. Bir günde alınan kolesterol miktarı 300 mg'ı geçmemelidir. Günlük kalori ihtiyacının yaklaşık %30 ile 40'ı yağlardan sağlanır. 


Su: 

Diyalize giren hastaların pek çoğunun hiç idrarı yoktur. Bu nedenle alınan su ve sıvı gıdaların miktarına çok dikkat edilmelidir. 

İki diyaliz arasında alınan kilo miktarının 1.5 - 2 kg'ı aşmamasına özen gösterilmelidir. 

Eğer daha fazla sıvı alınacak olursa hem, önceden anlatılan, sıvı fazlalığı ile ilgili sorunlar (kalp yetersizliği, nefes darlığı, vücutta su birikmesi, tansiyon yüksekliği) ortaya çıkar; hem de diyaliz sırasında fazla suyun çekilmesine bağlı olarak, adale krampları ve tansiyon düşüklükleri görülür. Genel olarak, yemekler de dahil, bir günde alınan sıvı miktarı 1000 - 1500 ml civarında olmalıdır. Ancak, idrar miktarı çok az olan ve değişik nedenler ile diyalize yeterli sıklıkta giremeyen hastaların daha az sıvı almaları gereklidir. 


Tuz: 

Diyaliz hastalarında tansiyon yüksekliği oldukça sık görülür. Alınan tuz miktarı fazla ise, hem tansiyon kontrolü zorlaşır, hem de daha çok su içilir ve kilo alınır. Bu nedenle diyaliz hastalarının bir günde alması gereken ortalama tuz miktarı 1 - 2 gr civarında olmalıdır. Bu amaçla, yemekler tuzsuz olarak pişirilmeli, üzerine ilave tuz konulmamalı, turşu, zeytin, peynir gibi fazla tuzlu gıdalar alınmamalı ve tuzsuz ekmek yenilmelidir. Ancak, bazı hastalarda tuz kısıtlanması gerekmez. Bu hastalar normal tuzlu gıdaları alabilirler. 


Potasyum: 

Diyalize giren hastalarda en sık görülen sorunlardan biri kan potasyumunun çok yükselmesidir. İdrarla potasyum atılamadığı için, bazen bu durum hayati tehlike de yaratabilir. 

Yapılması gereken, gıdaların potasyum içerikleri hakkında bilgi sahibi olmak ve yüksek potasyumlu gıdaları diyetten kaldırmaktır. Süt, patates, muz, portakal, kurutulmuş meyveler ve baklagillerde fazla miktarda potasyum bulunduğu unutulmamalı ve bu besinler fazla miktarda yenmemelidir. 

Bazı hastaların potasyum kısıtlamasına ihtiyacı yoktur hatta bu hastalarda kan potasyumu gereğinden düşük bile çıkabilir. Yapılan kan tahlillerinin sonucuna göre hekiminiz almanız gereken potasyum miktarı hakkında size bilgi verecektir. 


Kalsiyum: 

Kemik hastalığını önleyebilmek için diyaliz hastalarının her gün belli miktarda kalsiyum almaları gereklidir. Bazı yiyecekler kalsiyumdan zengindir o nedenle bu gıdaların yeterli miktarda alınması yararlı olur. Ama hastalar şu noktaya dikkat etmelidir: Kalsiyumu en çok içeren gıdalardan biri olan süt ve sütten yapılan yiyeceklerde (örneğin yoğurt, peynir fazla miktarda fosfor da vardır. Bu gıdaların çok fazla miktarda alınması böbrek hastalarında kemikler için zararlı olabilecek fosforu artırır. O zaman bu tür gıdaları çok fazla miktarda almamalıdır. 

Yiyecekler ile yeterli kalsiyum çoğu kez alınamadığı için hekiminiz size ilaç şeklinde de kalsiyum verecektir. Bu amaçla sık olarak kullanılan kalsiyum karbonat tozunun 2 ile 3 gramı çoğu kez ihtiyacı karşılar. Bu toz, yiyecekler ile alınan fosforun vücuda emilmesini de önler, o nedenle çift yönlü yarar sağlar. 


Fosfor: 

Alınan proteinler ile (en çok da süt ve süt ürünleri ile) vücuda girer. Diyaliz hastalarının kan fosfor düzeyi genellikle yüksektir. Bu durum kan kalsiyumunda azalmaya ve kemiklerde zayıflamaya yol açar. Kan fosforunu düşürebilmek için başta süt içeren gıdalar olmak üzere fazla miktarda fosfor içeren besinlerin olabildiğince az alınması gereklidir. Diyetle bir günde alınan fosfor miktarı kg başına 17 mg'ı geçmemelidir. Ayrıca, kan fosforunu düşüren ilaçların kullanılması yararlıdır. 


Lif: 

Sadece böbrek hastalarının değil herkesin fazla miktarda lifli gıda almasının yararlı olduğu saptanmıştır. Lifli gıdalara örnek olarak kepekli ekmek, kuru baklagiller, sebze ve meyveler sayılabilir. Bu tür gıdaların alınması ile hazım kolaylaşır, kabızlık önlenir, barsak kanseri önlenebilir. Diyaliz hastalarında kabızlık sık olduğu için bu tür gıdaların alınması yararlıdır. Ancak bu yiyeceklerdeki potasyum miktarına her zaman dikkat etmelidir. 


Demir: 

Diyaliz sırasında bir miktar demir vücuttan kaybedilir. Demir eksikliğine bağlı kansızlığı önleyebilmek amacıyla hemen tüm diyaliz hastalarına ağızdan demir hapları veya diyaliz sırasında demir iğneleri uygulanır. 


Diğer Vitamin ve Mineraller: 

Demire benzer şekilde pek çok vitamin ve mineral de diyaliz sırasında kaybedildiği için tüm hastaların çok sayıda vitamini birarada içeren tabletleri kullanmaları gereklidir. Diyaliz hastalarında böbrekler D vitamini yapamadığı için kemik ağrıları, zayıflığı ve bazen de kemik kırıkları görülebilir. O nedenle hekiminiz size sık olarak özel D vitamini içeren ilaçları (Rocaltrol, Alpha D3, One-Alpha, Calcijex gibi) verecektir. Bu ilaçlar kan kalsiyumunu normale getirir ve kemiklerinizi kuvvetlendirir. 

Diyaliz hastalarında A vitamini zararlı olabilir; bu nedenle hekim kontrolü olmaksızın vitamin ilaçlan rastgele kullanılmamalıdır. 

Diyaliz hastalarının bir günde almaları gerekli vitamin miktarları aşağıda verilmiştir. 

Vitamin Bir Günde Alınması Gerekli Miktar 
Vitamin A Gereksiz 
Vitamin C 60 mg 
Vitamin B1 l .5 mg 
Vitamin B2 1.8 mg 
Vitamin B3 20 mg 
Vitamin B6 1O mg 
Vitamin B12 3 mcg 
Vitamin D 0.25 - 1 mcg 
Vitamin E 15 ünite 
Vitamin K Gereksiz

Diyaliz Hastaları ve Suyun Önemi

FAZLA SIVI (SU) İSTEĞİNİ AZALTMAK İÇİN BAZI İPUÇLARI 

- Sabah kalkınca, o gün içeceğiniz ölçülü suyu bir kaba doldurun ve gün boyunca aynı kaptan kullanın. 

- Buzdolabının kapağına bir kağıt yapıştırıp her su içişinizi ve miktarınızı yazın ki ne kadar su içtiğinizi anlayın. 

- Her tür sıvıyı küçük bir bardakta için. 

- Tuz içeriği fazla gıdalardan uzak durun. 

- Yemekler arasında diyetisyenin izin verdiği meyvelerden yiyin. 

- Ağız kuruluğuna karşı, ince kesilmiş limon kabuğu çiğneyin. 

- İlaçları yemek sırasında içtiğiniz su ile için. 

- Mümkün olduğunca oyalayıcı işler yapın. 

- Ağzınızda suyu çalkalayın fakat içmeyin. 

- Sakız çiğneyin. 

- Kışın ağız kuruluğunu önlemek için soba veya kalorifer üzerine bir kap su koyun. 

- Normalde suyu içtiğiniz evdeki bölümlerden uzak durun.

Böbrek Transplantasyonu Yapılmış Hastalarda Diyet

Diyetteki kısıtlamalar transplantasyon yapıldıktan sonra diyaliz dönemine oranla çok azalacaktır. Ancak, bu dönemde de uyulması gerekli kurallar vardır. 

Yeni takılan böbreğin reddedilmesini önlemek amacı ile kullanılan ilaçlardan biri olan kortizon iştahı açar, doyma hissin azaltır ve şişmanlık nedeni olabilir. Kortizon, ayrıca vücutta su ve tuz tutulmasına yol açar, diğer ilaçlarla birlikte vücutta protein yıkımını artırır ve kan şekerini yükseltir. Transplantasyon sonrası dönemde sürekli kortizon kullanıldığı için aşağıdaki noktalara dikkat etmek gereklidir: 

1. iştahı olabildiğince frenlemelidir. Bunun için iştah açacak çok ayrıntılı ve özenli sofralar hazırlanmamalıdır. Yemekten yarım saat önce yeşil salata, salatalık, domates gibi kalorisi az sebzeler yiyerek açlık bastırılmalıdır. Yemek küçük tabaklara konulmalı ve küçük lokmalarla, uzun süre çiğneyerek yenmelidir. Yemek sırasında su veya kalorisiz içecekler içilmelidir. Düzenli egzersizlerin yapılması ile hem kilo fazlalığı önlenir, hem de alınan ilaçların yol açabileceği adale zayıflığının önüne geçilir. 

2. Diyetteki gıdalar kilo başına en az 1 ile 1.5 gr protein içermelidir. Geri kalan kalorinin yarısı karbonhidratlardan, diğer yarısı da yağlardan sağlanmalıdır. 

3. Kullanılan ilaçlardan hem kortizon hem de cyclosporin-A, kan kolesterol düzeyini artırabilir. Bu nedenle kolesterolden zengin gıdalar yenmemeli, yemeklerde katı değil, sıvı yağları tercih etmelidir. 

4. Yemeğin az tuzlu olmasına dikkat edilmelidir. Bazı özel durumlarda hekiminiz normal, hatta normalden de tuzlu yemenizi önerebilir. 


Şişmanlık: 

Diyaliz dönemine oranla diyetin oldukça serbest olmasına ve kortizonun yan etkilerine bağlı olarak transplantasyon sonrasında genellikle kilo almaya eğilim vardır. Oysa, şişmanlık nakledilen böbreğin ve diğer tüm organların yükünü artırır, kan şekerini yükseltir ve tansiyonun kontrolünü daha güçleştirir. Bu nedenle, kilo alımını önlemek amacıyla hem düzenli egzersizler yapmalı, hem de diyette aşağıda belirtilen noktalara dikkat edilmelidir: 

A. Kızartma ve aşırı yağlı gıdalar az yenilmelidir. 

B. Seker ve şekerli gıdalar olabildiğince az alınmalıdır. 

C. Çerezler ve yemek arası yenen yiyecekler gözden uzak yerlere kaldırılmalı ve yüksek kalorili yiyecekler satın alınmamalıdır. 

D. Haftalık kilo takipleri yapılmalıdır. 

E. Açlığı unutmak için tatil günlerinde yeni uğraşılar bulunmalıdır. 

F. Uygun olan bir egzersiz programı düzenli olarak yapılmalıdır.

 

 

 

 

Besinler Hakkında Genel Bilgiler

Canlılar hayatlarını sürdürebilmek için değişik besinleri uygun miktarlarda almak zorundadır. Alınan bu gıdalarla, organların çalışabilmesi için gerekli enerji elde edilir, büyüme ve gelişme sağlanır, iç ve dış ortamdan gelen zararlı etkilere karşı vücut kendini savunabilir. 

Beslenme yetersizliği veya dengesizliği bazı hastalıkların ortaya çıkmasına yol açar. Örnek olarak, fazla miktarda hamur işi ve tatlı yiyen ve yeterince hareket etmeyenlerde şişmanlık, çok fazla miktarda tuz alanlarda, eğer eğilim varsa, tansiyon yüksekliği, hayvansal kaynaklı yağları çok yiyenlerde de damar sertliği gelişebilir. 

Ancak, sayılan gıdaların gereğinden az miktarda alınması da beslenme yetersizliği ile sonuçlanır. O nedenle, sağlıklı ve yeterli miktarda beslenebilmek için kişilerin besinler ve beslenme şekli hakkında bazı temel bilgilere ihtiyacı vardır. 


KALORİ 

Beslenmenin önde gelen amaçlarından biri, gün boyunca harcadığımız enerjiyi sağlamaktır. Bu enerji, aşağıda anlatılacak olan değişik yiyecek gruplarının vücutta yakılması ile elde edilir. Besinlerin yakılması ile açığa çıkan ve vücutta kullanılan enerji miktarı "kalori" sözcüğü ile ifade edilir. 

Kalori nedir: "Kalori" enerji veya ısı birimi olarak kullanılan bir terimdir. Günlük uygulamada vücudun aldığı ve harcadığı enerji veya "yakıt miktarı" olarak da açıklanabilir. 

Değişik yapıdaki yiyeceklerin vücutta yakılması ile farklı miktarlarda kalori (veya enerji) elde edilir. Örneğin, l gram yağın yakılması ile 9 kalori, l gram karbonhidratın yakılması ile 4 kalori ve l gram proteinin yakılması ile yine 4 kalori açığa çıkar. Organlar görevlerini yerine getirebilmek için bu enerjiyi kullanırlar. Alınan kalori miktarı harcanandan fazla ise kilo alınır; harcanan kalori alınandan fazla ise kilo verilir. 

İnsan istirahat halinde iken, saat başına her kilo için yaklaşık olarak l kalori sarfeder. Yani, şahsın kilosu 24 (saat) ile çarpılırsa bir günde kullanılan kalori miktarı bulunur. Örneğin 70 kg ağırlığındaki bir kişi (70 (kg) x 24 (saat)= l 680 (kalori)} harcar. Günlük normal hareketler (konuşmak, okumak, yazmak, kısa mesafeli yürüyüşler vb.) ortalama 500-600 kalorilik ek bir harcamaya neden olur. Böylece, fazladan egzersiz yapmayan 70 kiloluk bir şahıs normal tempolu bir çalışma ile, bir günde yaklaşık 2200 (1680 + 500=2180) kalori sarfeder. Bu kişinin haftada yarım kilo verebilmesi için her gün 500 kalorilik az gıda alması veya 2200 kalorilik gıda aldığı halde her gün fazladan 500 kalori harcayacak ilave egzersiz yapması gerekecektir, (l saatlik tempolu yürüyüş yaklaşık 400-500 kalori harcanmasına neden olur). Kilo verebilmek için yapılacak şey, bir yandan alınan kalori miktarını azaltmak, bir yandan da kullanılan kalori miktarını artırmaktır. 

Vücudumuz gereksinimi olan kaloriyi yenilen değişik yapıdaki besinlerden sağlar. 



DEĞİŞİK BESİN GRUPLARI, SU, TUZ, VİTAMİN VE MİNERALLER 

Yediğimiz bitkisel ve hayvansal kaynaklı besinlerin kimyasal yapıları birbirinden farklıdır. Aşağıda, değişik besin grupları hakkında özet bilgiler verilmiştir: 



PROTEİNLER: 

Büyüme ve gelişmenin sağlanması, dokuların onarımı ve vücut savunması için en önemli olan besin türüdür. Kısmen de vücuda enerji sağlamak için kullanılır. Proteinler aminoasit adı verilen küçük ünitelerin vücudumuzda biraraya getirilmesinden oluşur. Bu aminoasitlerden bazıları vücut tarafından yapıldığı halde diğer bazıları vücutta yapılamaz ve mutlaka dışarıdan, hayvansal gıdalardan, alınmaları gereklidir. Mutlaka dışarıdan alınması lazım gelen bu tür aminoasitlere esansiyel (temel) aminoasitler adı verilir. 

Bir protein kaynağı esansiyel aminoasit yönünden ne kadar zenginse, o kadar değerlidir. Bu bakımdan en değerli gıda yumurtadır. Süt, peynir ve diğer hayvansal besinler de esansiyel aminoasitlerden zengindir. Öte yandan, başta kurubaklagiller (fasulye, bakla, nohut vb.) olmak üzere, buğday, patates, pirinç gibi bazı bitkisel besinlerde de protein vardır. Ancak, bitkisel proteinler fazla miktarda esansiyel aminoasit içermediği için, hayvansal proteinler kadar yararlı değildir. 

Değişik kaynaklardan alınan aminoasitler vücutta bir araya getirilir ve o andaki ihtiyaca göre farklı türlerde proteinler yapılır. Daha sonra bu protein er yukarıda sözü edilen görevler için kullanılır. 

Proteinler vücutta değişik görevler için kullanıldıktan sonra yıkılır. Yıkılma sonucunda protein yıkım ürünü olan üre, ürik asit, kreatinin adı verilen maddeler açığa çıkar. Bu maddeler vücut için zararlıdır ve sağlıklı kişilerde böbrekler tarafından idrarla dışarı atılır. Böbrek yetersizliği varsa söz konusu maddeler dışarı atılamaz ve kanda birikir; buna bağlı olarak da bazı hastalık belirtileri ortaya çıkar. Bu belirtilerin hepsine birden, kısaca, ÜREMİ denir. 

Yağların ve karbonhidratların yıkılması ile sayılan zararlı maddeler meydana gelmez. 

İyi beslenmiş sağlıklı bir erişkinin vücudunda yaklaşık l l kg kadar protein vardır. Kişi yeterli miktarda besin ve kalori alamaz ise, vücut enerji ihtiyacını karşılamak için karaciğer, kas ve kalpteki proteinleri yıkar, böylece ileri derecede zayıflık ve kuvvetsizlik ortaya çıkar. 

Sağlıklı bir erişkinin bir günde alması gerekli protein miktarı yaklaşık olarak kg başına l gr (örneğin, 70 kg'lık bir şahıs için 70 gr dolayında protein) kadardır. Bu miktar, karışık (hem bitkisel, hem de hayvansal proteinlerin alındığı) beslenme türü için geçerlidir. Eğer kişi sadece hayvansal protein alıyorsa, kg başına 0.75 gr. protein de vücut ihtiyacını karşılayabilir. Böbrek yetersizliği varsa bu miktarda proteinin yıkımı ile açığa çıkan üre, kreatinin gibi maddelerin temizlenmesi güç olur ve vücutta yukarıda sayılan zararı maddeler birikir. O nedenle böbrek hastalarında bir günde verilen protein miktarı toplam 30 - 40 gr'a (kg başına yaklaşık 0.5 - 0.7 gr'a) kadar indirilir. 

Değişik türdeki etlerde (tavuk, balık, kırmızı et) ve peynirlerde yaklaşık %20 oranında protein vardır. Yani, kişinin 20 gr. protein alması için, yağsız ve kemiksiz 100 gr. et veya peynir yemesi gerekecektir. 
KARBONHİDRATLAR: 

Karbonhidratlar vücuda enerji sağlamak için kullanılır. Bitkisel gıdalarda fazla miktarda bulunur ve sebze ya da meyvelerin yenilmesi ile vücuda alınır. Ekmek, makarna, bisküvi, şeker, pirinç, patates, fasulye gibi tahıllar, sebze ve meyveler yanında süt ve yoğurt da önemli karbonhidrat kaynaklarıdır. Taneli sebzelerde genel olarak daha fazla karbonhidrat vardır. Bu tür gıdalar ülkemizde çok tüketilmektedir. 

Karbonhidratların temelini oluşturan bitkisel gıdalarda fazla miktarda lif de vardır. Bu lifler kabızlığı, kalın barsak tümörlerini ve kan yağlarının yükselmesini önler; dolayısı ile çok yararlıdır. O nedenle sebze ve meyvelerin bol miktarda yenilmesi sağlıklı bir beslenme şeklidir. Yine aynı nedenle meyve suyu içmek yerine, meyvenin kendisinin yenilmesi daha yararlıdır. Kepekli ekmek yemek de değişik hazım bozuklukları için yararlı olur. 

Tüketilen enerjinin %55 ile %70'i karbonhidratlardan sağlanır. Gereğinden fazla alınan karbonhidratlar vücudumuzda yağa dönüştürülür ve o şekilde depolanır; böylece de şişmanlığa neden olur. 

Yoğun bir karbonhidrat kaynağı olan şekerin ve çok tatlı yiyeceklerin fazlaca alınması diş çürümelerine, damar sertliğine ve şişmanlığa yol açar. Bu tür besinler sağlıksızdır, tatlı gıdaları fazla miktarda yemekten kaçınmalıdır. 

Bir günde alman karbonhidrat miktarı ortalama olarak 300-350 gr'dır. 

Yapay Tadlandırıcılar 

Fazla kalori alımı ve şişmanlığı önlemek için, şeker yerine değişik tadlandırıcıjar (sakkarin ve benzer eri) yaygın olarak kullanılmaktadır. Kullanılacak yapay tadlandırıcının türü için beslenme uzmanınıza veya doktorunuza danışınız; çünkü yapay tadlandırıcılarm cinsine göre günlük kullanılacak miktarları farklı olabilir. 

Yapay tadlandırıcılar enerji içermeyen ve içerenler olarak ikiye ayrılır. 

A. Enerji içermeyenler: 

1. Aspartam (Piyasa adı: Sanpa, Diyet-tat, Nutra-tat, Canderel, Sucridin) ve 

2. Sakkarin (Piyasa adı: Sakkarin, Hermesetas) adlı maddelerdir. 

Bazı tadlandırıcılar sakkarin yanında siklamat adı verilen bir diğer tadlandırıcıyı da içerir (Piyasa adı: Dulcaryl, Hermestaryl). 

Bu maddelerin çok fazla miktarda alınması durumunda mesane kanseri yapabileceği konusunda şüpheler vardır; ancak bir günde kg başına 40 mg (yani tatlandırıcının içerdiği maddeye göre 50 - 100 tablet) aspartam hiç bir riske yol açmadan rahatlıkla alınabilir. 

B. Enerji içerenler: 

Fruktoz, sorbitol, mannitol, ksilitol gibi maddelerdir. Bu maddeler tablet olarak satılmaz ancak bazı diyet reçel ve tatlılarının yapılmasında kullanılır. 

Diyet ürünü satın alırken etiketinde neleri içerdiğini mutlaka okuyunuz. 


YAĞLAR: 

Yağlar yoğun şekilde enerji sağlayan maddelerdir. Tıbbi ve kimyasal yönden çok değişik yağlar vardır. Ama, günlük kullanımda yağ dediğimiz zaman tereyağı, margarin, sıvı bitkisel yağlar, ette, tavukta diğer kümes hayvanlarında ve balıkta bulunan yağlar kastedilir. 

Yağ alınmasının asıl amacı vücuda enerji temin etmektir. Diyetin özelliğine göre, aldığımız kalorinin %20 ile %45 kadarı yağlardan sağlanır. Ayrıca, A, D, E, K vitamini gibi yağda eriyen vitaminler de bu besinlerle birlikte emilir. Yağlar midenin boşalmasını geciktirir, doyma duygusunu oluşturur. Tam yağsız bir diyetle doyma hissinin sağlanması çok güçtür. 

Yağlar vücutta deri altında, karın zarında, kas lifleri arasında ve böbrekler ile yumurtalıklar çevresinde depolanır. 60 kg'lık bir insanda yaklaşık 9 kg kadar yağ deposu vardır. Şişmanlık yağ depolarının artması sonucunda ortaya çıkar. 

Bu değerler yiyeceklerin içerdiği yağ ve dolayısı ile kalori miktarını belirtmek açısından önemlidir. Söz konusu gıdaların fazla alınması şişmanlamaya yol açar. 

Hekiminizden zaman zaman "doymuş yağlar" ve "doymamış yağlar" sözlerini de işitebilirsiniz. Doymamış yağ terimi ile sıvı bitkisel yağlar (örneğin ayçiçeği yağı, soya fasulyesi yağı, mısırözü yağı) kastedilir. Bu tür yağların alınması sağlıklıdır. Doymuş yağ terimi ile de katı hayvansa yağlar (örneğin tereyağı, içyağı) kastedilir. Bu tür yağların alınması pek çok hastalığa zemin hazırlar. 

Bir günde alınan yağ miktarı beslenme şekline göre, ülkeler ve bölgeler arasında büyük farklar gösterir. Sağlıklı bir erişkin günde yaklaşık 60 gr kadar yağ alır. Yemek alışkanlıklarına ve ailenin ekonomik durumuna göre değişmek üzere, bu yağın bir kısmı,et, tavuk, balık, yumurta, süt ve süt ürünlerinden, kalan kısmı ise bitkisel yağlardan elde edilir. 

Yağların kendi içinde pek çok alt grubu vardır. Bunlar içinde adı en fazla geçeni ve toplum sağlığı açısından önem taşıyanı kolesteroldür. 

Kolesterol: 

Vücudumuzda çok önemli görevleri olan bir maddedir. Bir kısmı karaciğerde yapılır, diğer kısmı ise yiyecekler ile alınır. Kan kolesterol düzeyi belirli bir miktarı aşınca damar sertliği, kalp krizi ve beyin inmeleri için önemli risk faktörü oluşturur. Kan kolesterolünün %200 mg'm altında olması lazımdır. Bu miktar 250 mg'm üzerine çıkarsa zararlı etkiler için risk başlar. 

Günlük konuşmalarda zaman zaman "iyi kolesterol", "kötü kolesterol" sözlerini de duyabilirsiniz. Bu terimlerdeki "iyilik" ve "kötülük" bizzat kolesterolle ilgili değil, ancak kolesterolü kanda taşıyan bazı proteinlerin düzeyi ile ilgilidir. Kolesterol taşıyan bu proteinlerin bir bölümünün (iyi kolesterol = HDL) artması damar kireçlenmesi riskini azaltır, diğer bölümlerin (kötü kolesterol = LDL, VLDL) artması ile ise damar kireçlenmesi riski artar. 

Total Kolesterol
200'den az olmalı

=

HDL
35'den fazla olmalı

+

LDL
130'dan az olmalı

+

VLDL
30'dan az olmalı



Kolesterol niçin yükselir? 

Kan kolesterolünün yükselmesine değişik faktörler etki eder: 

1. Ailevi faktörler: Bazı ailelerin çoğu fertlerinde kan kolesterolü yüksektir. 

2. Yaş ve cinsiyet: Erkek ve kadınlarda 20 yaşından itibaren kolesterol düzeyi artmaya başlar. Menopoz öncesinde kadınlarda kolesterol daha düşük olduğu halde, menopoz sonrasında erkeklerden bile daha yüksek düzeylere tırmanır. 

3. Kilo durumu: Şişmanlarda kolesterol düzeyi daha yüksektir. 

4. Diyet: Fazla yağlı ve kolesterol içeren gıdalarla beslenenlerde kan kolesterolü daha yüksektir. 

Alınan kolesterol miktarını olabildiğince azaltmak için, yemeklerde ve öğünlerde yağ kullanılacağı zaman zeytin yağı, mısırözü yağı, ayçiçek yağı gibi bitkisel sıvı yağlar seçilmelidir. Katı yağ kullanmak zorunluluğunda iseniz doymamış yağ asidi içeriği yüksek olan yumuşak margarinleri (Becel, Rama, vb) tercih ediniz. 

Kolesterol sadece hayvansal kaynaklı besinlerde bulunur; bitkisel gıdalarda bulunmaz. 

Yumurta sarısı kolesterol yönünden en zengin kaynaktır. 

Bir günde alınan kolesterol miktarı 300 mg'dan daha az olmalıdır. Bu amaçla; 

* Balık ve tavuğun beyaz etini, kırmızı ete tercih ediniz. 

* Etli yemeklere ayrıca yağ eklememeye özen gösteriniz. Yemeklerde yağ kullanacağınız zaman zeytinyağı, mısırözü yağı, ayçiçek yağı gibi sıvı bitkisel yağları seçiniz. 

* Katı yağ kullanmak zorunluluğunda iseniz yumuşak margarinleri (buzdolabında serteşmeden yumuşak kalanları) kullanınız. 

* Haftada bir veya en çok ikiden fazla yumurta yemeyiniz. 

* Organ etlerini (Sakatatlar: karaciğer, beyin, böbrek, dalak, dil, yürek, işkembe) çok seyrek (ancak 2-3 ayda l kez) yiyiniz. 

* Sucuk, salam, sosis, pastırma gibi yiyeceklerden ve hazır gıdalardan kaçınınız. 

* Süt ve süt ürünlerini (peynir, yoğurt, ayran) vb. tüketirken yağsız olanlarını tercih ediniz; dondurmayı çok seyrek olarak yiyiniz. 

* Sigara içmeyiniz. 

* Beyaz ekmek yerine kepekli ekmeği tercih ediniz. 

* Kabukları ile yenebilen sebze ve meyveleri, kabuklarını soymadan yemeyi tercih ediniz. 

* Ayak üzeri yenen hamburger, pizza, dönerli sandviç vb. yiyecekleri (fast food) olabildiğince az yiyiniz, bu yiyeceklerin hepsinde kolesterol oranı yüksektir; Bunlar yerine sebze yemeklerini veya ızgara yağsız etleri seçiniz. 

Diyetin posa içeriğini arttırdı iseniz mutlaka günde 6-8 bardak sıvı içiniz. 

Düşük kolesterollü bir diyete başladıktan 2 ile 3 hafta sonra kan kolesterolü de azalmaya başlar. 

Kan kolesterol düzeyini azaltmanın en etkili yollarından biri de düzenli egzersiz yapmaktır. Haftada hiç değilse 3 gün, yarım saat süre ile yapılan egzersiz bu konuda yeterli olur. Egzersiz ayrıca stresi azaltır, yüksek tansiyonun normal düzeylere gelmesine yol açar. Daralmış damarların hemen yanında yardımcı küçük damarların gelişmesini sağlar. 

Kan kolesterolü yüksek olanların, eğer içiyorlar ise, sigarayı bırakmaları, şişman iseler zayıflamaları lazımdır. 

Tüm bu önlemler ile kolestolünüz düşmez ise, kolesterol düşürücü ilaçlar yarar sağlar. 



SU, TUZ, DEĞİŞİK MİNERALLER VE VİTAMİNLER: 


SU: 

Vücudumuzun yarıdan fazlası (kadınlarda vücut ağırlığının % 55'i, erkeklerde %60'ı) sudan meydana gelir. 65 kg ağırlığındaki sağlıklı bir insanın vücudunda yaklaşık 36 - 40 kg su vardır. Su, hem organların yapısında yer alır, hem de kanın sıvı kısmını oluşturur, insanlar günlerce aç kalabildiği halde, susuzluğa bir kaç günden fazla dayanamaz. 

Su ve diğer sıvı gıdalar yenilen değişik besinlerle, içilen su ve diğer içecekler ile vücuda girer; idrar, dışkı, solunum ve terleme ile kaybedilir. Sağlıklı kimselerde alınan ve değişik yollarla kaybedilen sıvılar arasında bir denge vardır. 

Eğer alınan sıvı çok fazla ise ve yeterince atılamazsa (bu durum en sık böbrek yetersizliğinde görülür) vücutta su birikir. Böylece el, ayak, gözkapakları ve vücudun değişik yerlerinde şişlikler belirir ve başta nefes darlığı olmak üzere, değişik organlara ait hastalık belirtileri ortaya çıkar. Bunun tersine, kaybedilen sıvı çok fazla ise (örnek olarak ishal ve şiddetli kusma durumunda) ve bunu karşılayacak kadar sıvı alınamazsa, tansiyon düşüklüğü, idrar miktarının azalması, ileri derecede halsizlik ve şuur bulanıklığı gibi belirtiler görülür. 

Vücudumuzdaki suyun gerek fazlalılığı, gerekse eksikliği belli bir süre içinde tedavi edilemezse hayati tehlike ortaya çıkar. 



TUZ: 

Günlük kullandığımız sofra tuzu sodyum ve klor adı verilen iki atomun birleşmesinden meydana gelir. Tuz dengesi anlatılırken bu iki eleman, özellikle daha çok önem taşıyan sodyum kastedilmektedir. 

Tuzun bileşimindeki sodyum'un çok önemli görevleri vardır. Sodyum, vücuttaki suyun dengesine (alınmasına, atılmasına, vücut içindeki dağılımına) katkıda bulunur; kan basıncının belirli düzeylerde tutulmasını sağlar ve elektriki özellikleri ile de değişik organların görev yapmasında hayati rol oynar. 

Vücutta tuz dengesini ayarlayan en önemli organ böbreklerdir. Sağlıklı böbrekler fazla miktarda tuz alındığı zaman idrarla atımı artırır. Tersine olarak, az miktarda tuz alındığında idrara olan kayıp durdurulur ve denge sağlanır. 

Kandaki tuz miktarının kısa süre içinde normale göre çok artması veya azalması, şuur bulanıklığı, adale krampları ve havale nöbetleri gibi belirtilere yol açar. Sürekli olarak fazla tuz alınması da tansiyon yüksekliğine neden olur. 

Tuz (dolayısıyla sodyum), yediğimiz çeşitli besinlerin içinde mevcuttur. Ayrıca, yemeklerin veya içeceklerin içine fazladan eklenir. Bir günde alınan tuz miktarı coğrafi yöreye ve yemek alışkanlıklarına göre büyük farklılıklar gösterir. Ortalama olarak 6 ile 10 gr. dolayındadır. Eğer sofraya gelen yemeklere ek olarak tuz katılmazsa, günlük alınan miktar 10 gr.'ı geçmez. 

Tuz perhizi: 

Tuz, suyu vücutta tutan bir maddedir. Vücudumuzdaki tuz miktarının çok artması, su miktarını da artırır ve yukarıda bahsedilen su fazlalığı belirtilerine yol açar. Bu nedenle bazı kalp, böbrek ve karaciğer hastalarında ve yüksek tansiyonlu kimselerde alınan tuz miktarının azaltılması gerekir. Altta yatan hastalığın cinsine göre alınacak tuz miktarı farklılık gösterir. 

Hafif derecede tuz perhizinde fazla miktarda tuz içeren besinlerden (turşu, zeytin, konserve vb.) kaçınılır, ekmek tuzsuz yenilir, ancak yemeklere normal miktarda tuz atılır. Bu durumda bir günde alınan tuz miktarı 4-4.5 gr civarındadır. 

Orta derecede tuz perhizinde çok az tuz içeren besinler seçilir, hem tuzsuz ekmek yenir, hem de yemeklere tuz atılmaz; böylece bir günde alınan tuz miktarı 2-3 gr. dolayına indirilir. 

İleri tuz perhizinde ise diyette öncelikle meyve ve meyve suları vardır, diğer gıda maddelerindeki tuzu da olabildiğince azaltabilmek için tüm besinler iyice yıkanır ve su içinde bırakılır, ancak daha sonra kullanılır. Bu rejimde günlük alınan tuz miktarı l gr veya altındadır, ileri tuz perhizi uzun süreli kullanım için elverişli değildir. 

Çay, kahve, ıhlamur, adaçayı, kekik, koka kola gib içeceklerde ve sarmısak, nane, maydanoz, vanilya, biber, hindistan cevizi, bal, gibi yiyeceklerde hemen hiç tuz bulunmaz. 

POTASYUM 

Potasyum da, sodyum gibi, dokularda ve kanda bulunan bir maddedir. Değişik adalelerin kasılmasında (örneğin kol bacak adalelerinin hareketinde, kalbin kasılmasında) çok önemli rol oynar. Potasyumun, görevlerini tam olarak yerine getirebilmesi için kanda belirli bir düzeyde bulunması şarttır. 

Potasyum besinlerle yeteri miktarda alınamazsa veya böbrekler ile ya da kusma ve ishal sonucunda barsaklardan kaybedilirse, vücuttaki miktarı azalır. Bu durumda halsizlik, iştahsızlık, ileri derecede kas zaafı, bir süre sonra da felçler ortaya çıkar. Bunun tersine olarak böbrek yetersizliğinde ve ilaçlarla fazla miktarda alınması halinde kanda potasyum düzeyi artabilir. Bu durumda da aynen eksiklik halinde olduğu gibi halsizlik, iştahsızlık, adale kuvvetsizliği ve felçler görülür. 

Potasyum vücuda çeşitli besinlerle, (özellikle sebze ve meyvelerle) girer ve fazlası böbrekler ile dışarı atılır. 

Sağlıklı bir kimsenin bir günde aldığı potasyum miktarı yaklaşık l ile 4 gr. kadardır. 

İlerlemiş böbrek yetersizliğinde ve diyaliz hastalarında kan potasyumunda tehlikeli olabilecek yükselmeler görülebilir. O nedenle hastalar değişik besinlerdeki potasyum miktarı hakkında bilgi sahibi olmalıdır. 

Günlük yaşamda böbrek hastaları için çok önem taşıdığından dolayı Tablo 4'de değişik yiyeceklerin potasyum içerikleri hakkında ayrıntılı listeler verilmiştir: 

Tablo 4. Bazı Yiyeceklerin Potasyum İçerikleri (100 gr'da mg) 

O mg potasyum içerenler:

Yer fıstığı yağı, mısırözü yağı, zeytinyağı, soya fasulyesi yağı, kuyruk yağı

50 mg'dan az potasyum içerenler:

Şeker, sofra tuzu, sirke, nişasta, yufka, mutfak margarini, tereyağı, mayonez, salata sosu, yulaf çorbası

51-100 mg potasyum içerenler:

Karpuz, konserve bezelye, konserve taze fasulye, reçel, pasta bisküvisi, %80 randımanı un, kek-pasta unu, ekmeklik buğday unu, sandviç ekmeği, irmik, pirinç, etsuyu tableti,beyaz peynir, lor peyniri

101-150 mg potasyum içerenler:

Armut, elma, greyfurt, limon ,mandalina, çavdar ekmeği, peynirli kraker, tuzlu kraker, corn flakes, şehriye, krema, hazır ezogelin çorba, hazır sebze çorba, kaşar peyniri, yoğurt, yumurta

151-200 mg potasyum içerenler:

Sosis, bütün tavuk, tavuk ciğeri, ahududu, ananas, ayva, böğürtlen, çilek, taze mürdüm eriği, greyfurt suyu, taze incir, kiraz, vişne, portakal, taze üzüm, salatalık, kuru soğan, kırmızı turp, sütlü dondurma, karamela, hazır işkembe çorbası, hazır domates çorbası, galeta unu, makarna, haşlama mısır, arpa, inek sütü

201-250 mg potasyum içerenler:

Ördek eti, derişiz beyaz tavuk eti, beyin, böbrek, şeftali, taze bamya, taze biber, domates , taze fasulye, taze kabak, beyaz lahana, taze patlıcan, yeşi soğan, çavdar unu, salatalık turşusu, hazır bezelye çorbası

251-300 mg potasyum içerenler:

Koyun eti, hindi eti, dana ciğeri, kırmızı erik, kavun, taze kayısı, nar, kivi, karnabahar, kereviz, kıvırcık, kuşkonmaz, kırmızı lahana, marul, taze mısır, şalgam, siyah turp, şekerli çikolata

301-350 mg potasyum içerenler:

Kaz eti, iç bezelye, havuç, kış kabağı, kırmızı pancar, pırasa, bulgur, Hindistan cevizi (toz)

351-400 mg potasyum içerenler:

Sığır eti, muz, tam un (%100 randımanlı), sade kraker, soya sosu

401-450 mg potasyum içerenler:

Mantar, bademli çikolata, durum buğdayı, tahin, patates

451-500 mg potasyum içerenler:

Ispanak, fıstıklı çikolata, aşurelik buğday

501-550 mg potasyum içerenler:

Taze börülce, baş sarmısak

551-600 mg potasyum içerenler:

Pancar yaprağı

600 mg'dan fazla potasyum içerenler:

Avokado, kuru incir, şekersiz çikolata, Antepfıstığı, Ay çiçeği çekirdeği, Badem, Barbunya, Bamya (kurutulmuş), Bezelye, Börülce (kuru), Ceviz, Dereotu (kuru), Enginar, Fasulye (kuru), Fındık, Hurma, Ispanak, Kakao, Karanfil, Kayısı (kuru), Kepek, Kestane (haşlama), Kestane (kavurma), Maya (kuru), Maya (yaş), Maydanoz, Maydanoz (kuru), Mercimek, Nescafe, Nohut, Patates unu, Patates cipsi, Pekmez, Pestil (erik), Pestil (kayısı), Salça, Soya fasulyesi, Soya unu (yağlı), Soya unu (yağsız), Süt tozu (yağlı), Süt tozu (yağsız), Tahin, Tere otu, Toz karabiber, Toz kırmızı biber, Toz kimyon, Toz sarmısak, Üzüm (kuru), Yer fıstığı (kavrulmuş)





KALSİYUM: 

Kalsiyum, kemiklerin ve dişlerin sertliğini sağlayan, adalelerin kasılmasında, kanın pıhtılaşmasında, ve bir çok hormonun etkilerini göstermesinde rol oynayan önemli bir maddedir. Başta süt ve süt ürünleri olmak üzere değişik gıdalarla alınır. 

Kanda kalsiyum eksikliği D vitamini yetersizliğinde, böbrek ve karaciğer hastalıklarında, bazı hormonal bozukluklarda ve bazı ilaçlara bağlı olarak görülür. Bu durumda hastanın kaslarında istemsiz kasılmalar ile şuur bozukluğu gözlenir, uzun sürede kemikte zayıflık ortaya çıkar. Bazı durumlarda ise, kan kalsiyumu normalden daha yüksektir. Bu duruma D vitamini zehirlenmesinde, hormonal hastalıklarda, uzun süre hareketsiz kalan hastalarda, bazı tümörlere bağlı olarak ve belirli ilaçların kullanılmasından sonra rastlanır. Hastalarda iştahsızlık, bulantı, kusma, şuur bulanıklığı, kas zaafı görülür. 



FOSFOR: 

Fosfor da, kalsiyum ile birlikte kemiklere çöker ve iskeletin dayanıklı olmasını sağlar. Başta hayvansal kaynaklı gıdalarda olmak üzere, doğada çok yaygın olarak bulunur, söz konusu besinlerle vücuda girer. Fazla fosfor böbrekler tarafından vücuttan atılır. 

D vitamini eksikliğinde ve bazı mide ilaçlarının kullanımına bağlı olarak kan düzeyi azalabilir. Böbrek yetersizliğinde gereken miktarda fosfor atılamadığı için, vücutta birikir. Ayrıca, bazı hormonal hastalıklarda vücutta birikime uğrar. 

Bir günde alınan fosfor miktarı yaklaşık l gr dolayındadır. 

Yüksek fosfor içeren Gıdalar 
Balıklar
Bulgur
Etler (koyun, dana vb.)
Kepek (Kepekli ekmek) 
Kuru baklagiller
Kurutulmuş sebzeler (fasulye, bezelye) 
Peynir (Kaşar, cheddar, gravyer, otlu peynir, rokfor)
Sakatatlar 
Süt, yoğurt, süttozu,
Yağlı tohumlar (Badem, fıstık, ceviz vb.) 



DEMİR: 

Demir, kan yapımında çok önemli rol oynar. Bunun dışında, vücudumuzdaki pek çok hücrenin görevini yapabilmesi için demire ihtiyaç vardır. 

Vücudumuzda bulunan toplam demir miktarı 4 gr kadardır. 

Demir vücudumuza değişik besinler ile girer. Demir eksikliği oldukça sık rastlanılan bir durumdur. Gıdalarla yetersiz miktarda alma veya kaza, ameliyat, barsak kurtları, mide kanamaları, kadınlarda adet kanamaları veya doğum gibi çok değişik nedenlere bağlı kayıplar sonucunda demir eksikliği ortaya çıkar. Bu hastalarda, halsizik, iştahsızlık, yutma güçlüğü, tırnak kırılması, tırnağın çökük olması, çocuklarda büyüme gelişme geriliği ve kansızlık gibi bulgular görülebilir. 

Öte yandan bazen çok sık kan verilmesi ile ve demir içeren ilaçların lüzumundan fazla kullanılmasıyla vücutta demir fazlalığı da meydana akabilir. Demir fazlalığı çok nadir olduğu halde, demir eksikliği hem ülkemizde hem de dünyada en sık rastlanılan besinsel eksikliktir. Bilinçli bir beslenme ile bu durumun önüne geçilebilir. 

Erişkin için bir günde alınması gerekli demir miktarı ortalama l mg kadardır. Bu miktar, adet gören, çocuk emziren kadınlarda ve gebelerde 2 - 3 mg'dır. 



DİĞER MİNERALLER VE VİTAMİNLER: 

Sayılanların dışında, magnezyum, çinko, iyot, flor, kükürt, gibi değişik mineraller ve fofık asit, A, D, E, K, B grubu (Bl, B2, B6, B12) ve C vitamini gibi vitaminler organlarımızın düzenli ve sağlıklı çalışabilmesi için şarttır. 

Bu maddelerin eksikliği veya fazlalığında değişik hastalık belirtileri ortaya çıkar.

Ayaktan sürekli periton diyalizi uygulanan hastalarda diyet

Bu hastalarda kullanılan diyet, ana hatları ile hemodiyaliz hastalarındakine benzer. 

Aşağıda sayılan noktalara dikkat edilmelidir: 

1. Periton diyaliz sıvıları (diyalizat), glukoz (şeker) içerir. Söz konusu şekerin karın boşluğundan emilmesi ile hastalar fazla miktarda kalori alırlar. Onun için, kilo durumuna göre değişmek kaydı ile, bu hastaların ağızdan alması gereken gıda miktarı hemodiyaliz hastalarından genellikle daha azdır. Öte yandan, fazla miktarda kilo alan hastalardan sıvı çekilebilmesi için yüksek miktarda glikoz içeren bazı diyalizatların kullanılması gerekli olabilir. O nedenle, hastaların içtikleri sıvı miktarını çıkardıkları idrar miktarına göre ayarlamaları çok önemlidir. Bir gün önce çıkarılan idrar miktarına yaklaşık 500 cc. eklenmesi alınacak sıvı, su miktarı hakkında fikir verir. 

2. Diyaliz sıvısı karında dolgunluk oluşturacağı için, hasta rahat yemek yiyemez ve yemek sonrasında da aşırı şişkinlikten yakınabilir. Bu nedenle, hasta yemeğe başlamadan önce diyalizatını boşaltmalı, yemekten sonraki ilk yarım saat içinde de yeni bir değişim yapmamalıdır. Yemeklerden sonra şişkinlik hissinden yakınan hastalar günde 3 öğün yerine, aynı miktarda yemeği 6 öğünde yiyebilirler. 


3. Bazen diyalizata olan protein kayıpları hemodiyaliz hastalarının makinede kaybettiğinden daha fazla olabilir ve giderek artan bir zayıflık tablosu ortaya çıkabilir. Buna bağlı olarak, hastaların daha yüksek protein içeren diyetler kullanmaları gerekebilir. Karın zarı iltihabı (peritonit) geçiren hastalarda kayıp artacağı için bu miktar daha da artar. İştahsız hastalarda protein alımını olabildiğince artırabilmek amacıyla, öğünlerde önce proteinli gıdaları yemelidir. Böylece hasta fazla yemek yiyemez ise, diğer besin grupları eksik kalabilir, ancak protein ihtiyacı karşılanmış olur. 


4. Su tuz ve potasyum, hemodiyalize giren hastalara göre genellikle daha serbest alınabilir. Hatta bazı hastalarda fazla miktarda potasyum kaybı ortaya çıktığı zaman sağlıklı insanlardan daha fazla potasyum alınması bile gerekli olabilir. Bu durumda diyette gerekli ayarlamalar yapılır. Bu hastalar için de sıvı yağların kullanılması daha sağlıklıdır.

Diyaliz Merkezimizden Fotoğraflar

Diyaliz Merkezimizin tüm fotoğrafları bu sayfada yer almaktadır. En iyisi siz ziyaretimize geliniz.

Her Zaman Emin Ellerdesiniz

Yaşam boyu el ele felsefemizle uzun süreli tedavi gören hemodiyaliz hastalarımıza, gerekli olan tıbbı ve psikolojik desteği verebilmek adına, yenilenen ünitelerimiz ile hastalarımıza verilen hizmet kalitesini arttırmak, kendilerini güvenli mutlu hissedebilecekleri bir ortam sağlamak hedeflenmiştir. 

ANLAŞMALI KURUMLAR ve KVKK Dokumanları

SGK, Akbank, Türkiye İş Bankası ve Yapı Kredi Bankası /// KVKK Dokumanları 

 

 

Sosyal Güvenlik Kurumu
Türkiye İş Bankası
Akbankası
Türkiye Yapı ve Kredi Bankası
KVKK Dokumanları

İletişim & Destek

  • Adres      : Girne Mah. Girne Cad. 139/1 34843 Maltepe - İstanbul - TÜRKİYE
  • E- Posta : info@kucukyalidiyaliz.com
  • Telefon   : +90 (216) 366 81 18
  • GSM       : +90 (533) 312 54 29
  • Fax         : +90 (216) 366 35 40
Küçükyali Diyaliz Merkezi adıyla faaliyet gösteren Tokgöz Dializ Hizmetleri Limited Şirketi olarak internet sitesi çerez süreci için Kişisel Verilerin Korunması Kanununa uygul olarak işleyeceğimiz verilerinizle ilgili haklarınızı içeren aydınlatma metnine buradan ulaşabilirsiniz. Çerez Politikası.Kabul Ediyorum